Rare Maten

Eén-twee, één-twee, één-twee.

Eén-twee-drie, één-twee-drie, één-twee-drie.

En daarmee heeft u zo’n beetje het hele repertoire aan maatsoorten in de standaard westerse muziek. Zet maar eens een doorsnee nummertje op. Johnny Cash, Enrico Caruso, Yann Tiersen, Lordi, Die Wildecker Herzbuben. Heel, héél erg grote kans dat het een maat van twee tellen heeft of – in beduidend minder gevallen – eentje van drie.

Klassieke muziek vormt soms een uitzondering (vooral moderne), jazz ook en de Beatles Stranglers (ho) maar daar houdt dan wel ongeveer op. Nagenoeg al onze muzikale uitspattingen bestaan uit herhaalde blokjes van twee of van drie tellen. Of vier of zes, maar dat zijn uiteraard gewoon weer dubbelvouden van twee of drie.

Blokjes

En op zich komen we hiermee een heel eind. Ik bedoel, er is niet voor niets zo’n ontzaglijke verscheidenheid aan westerse muziekstijlen. Dat komt, uit die uiterst beperkte set maten kunnen we een vrijwel oneindige hoeveelheid ritmes bouwen, door middel van het beaccentueren, verzwijgen of anderszins manipuleren van de tellen. 

Maar toch, hoe ingewikkeld het ritme ook, op de achtergrond kun je vrijwel altijd één-twee, één-twee, één twee meetellen (zoals in het eerste filmpje hierboven), of één-twee-drie, één-twee-drie, één-twee-drie (het tweede filmpje). En dat is toch een klein beetje saai.

Kan dat ook anders?

Ja, dat kan ook anders. Waarom namelijk ophouden bij twee of drie tellen? Geen enkele reden waarom we niet hoger zouden kunnen, en dat is dan ook precies wat de eerder vermelde moderne klassiek, jazz en experimentele aanverwanten af en toe doen: maten gebruiken van vijf, zeven, negen, elf of nog veel gekkere aantallen tellen. Sterker, er zijn volkeren die het zelfs helemaal van nature doen, zonder postmodernisties te willen zijn. Op de Balkan bijvoorbeeld, en in aanpalende regionen zoals het Midden-Oosten en India.

Balkanezen

Jamaar hela hola kindercola, Drabkikker. Vijf, zeven, negen etcetera, dat kun je toch net zo goed weer ophakken in twee of drie?

A-há, beste lezer, maar daar heeft u de crux bij de taas te pakken! Het essentiële verschil met Gewone Maten is dat Rare Maten niet bestaan uit blokjes van twee of drie, maar uit blokjes van twee en drie.

Vijf kun je bijvoorbeeld opsplitsen in 2+3, of in 3+2. Zeven kan worden herverdeeld als 2+2+3, 2+3+2 of 3+2+2. En zelfs een in theorie Gewoon aantal tellen als 8 kan Raar worden opgehakt, bijvoorbeeld in 3+2+3. Enzovoort.

Ritmes

Ziet u het verschil? Waar wij standaardwesterlingen heel eenzijdig òfwel 2+2+2+2 òfwel 3+3+3+3 tellen, gooien Balkarabindiërs de twee ingrediënten door elkaar heen: (2+3)+(2+3)+(2+3). Of (3+2+2+2)+(3+2+2+2)+(3+2+2+2). Of nog veel ingewikkelder.

Ode aan de Rare Maat

Je zou zeggen, dat kan toch nooit echt lekker dansbaar wezen, dat soort onnatuurlijke maten, wat bezielt die lui? Maar dat is nu de gein: het klinkt niet alleen volstrekt natuurlijk, het swingt zelfs regelrecht de pan uit. Mijn pan in ieder geval wel.

Daarom niet langer gedraald en onverwijld over naar een Ode aan de Rare Maat, van Vijf tot Dertien, uit West en Oost en welke windstreken daar verder nog tussen mogen waaien. Bij elk nummer heb ik de opdeling in twee- en drietellige blokjes vermeld; telt u mee? Daar gaan we.

5 tellen

• Dave Brubeck - Take Five (3+2):

• Simeon ten Holt - Canto Ostinato (2+3):

7 tellen

• Dave Brubeck - Unsquare Dance (2+2+3):

(Het originele clipje blijkt raar te doen in sommige browsers, vandaar maar even dit alternatief.)

• Kroke - Ajde Jano (3+2+2, langzaam):

• Tale Ognenovski – Resensko Oro (3+2+2, snel):

8 tellen

Maar dan dus ongebruikelijk opgehakt.

• Mikis Theodorakis – To gelastó paidí (3+2+3):

• Joey Weisenberg – Joods roffelen voor gevorderden (3+3+2):

9 tellen

• Ljiljana Buttler - Niška Banja (2+2+2+3):

• Dave “hoezo, speel eens iets normaals” Brubeck – Blue Rondo à la Turk (2+2+2+3):

10 tellen

• Philip Glass – Powaqqatsi: Anthem Part 1 (3+3+2+2):

• Najib al-Mokhtari – Melody on Samai Rhythm (3+2+2+3):

11 tellen

• 17 Hippies, Elf-Achtel (2+2+3+2+2):

De naam zegt het al. Kon er geen youtuubje van vinden, sorry.

• Yale Women’s Slavic Choir – Polegnala e Tudora (2+2+3+2+2):

Het ontbreken van orkestratie maakt meetellen met dit schone wijsje nogal tot een uitdaging, temeer daar de dames her en der een tel langer aanhouden c.q. pauzeren om adem te halen, maar mijn Bulgaarse connecties (dank!) bevestigen dat het wel degelijk om een elftel gaat. Wat u natuurlijk allang gezien had aan de behulpzame maatslag van de dirigente.

12 tellen

• Leonard Bernstein – West Side Story: America (3+3+2+2+2):

• Philip Glass - Powaqqatsi: Anthem Part 2 (3+2+3+2+2):

• The Silk Road Ensemble – Arabian Waltz (2+2+3+3+2):

13 tellen

• Don Ellis – The Great Divide (3+3+2+3+2):

• Philip “ja, als niemand iets zegt ga ik gewoon door hoor” Glass - Powaqqatsi: Anthem Part 3 (3+3+3+2+2):

And beyond

Dat u soms niet dacht dat het daar ophield ofzo. Waarom zou je je namelijk binnen één stuk beperken tot dezelfde Rare Maat, als je ze ook door elkaar kunt gooien? Ik bedoel, als we toch bezig zijn, nietwaar.

U wilt elftellig (2+2+3+2+2) èn zeventellig (3+2+2)? Doet Tale “ik eet priemgetallen als ontbijt” Ognenovski dat toch eventjes voor u:

Maar de allergrootste matennaaier blijft toch Philip Glass. We sluiten af met diens Spaceship uit Einstein on the BeachIk geef even een voorzetje met tellen, waarna u er zelf verder wel uitkomt, denk ik: (2+2)+3+(2+2)+3+(2+2)+(2+2)+3+(2+2)+3+(2+2)+3+3+3+3+(2+2)+3+3+3+3+(2+2), ja huphup, wel even bijblijven ja?

Ik mag dat.

About these ads

Over Drabkikker

Dirk Bakker, geboren in de vorige eeuw, levend in de huidige.
Dit bericht werd geplaatst in Be- en verwonderingen, Muziek, Video, Wiskunde. Bookmark de permalink .

8 reacties op Rare Maten

  1. Elsje Schuymbeck zegt:

    Als “raar” altijd iets met 2+3 of 3+2 of variaties op deze twee zijn is het eigenlijk ook weer heel “gewoon”…
    Tango is 3+4.
    Leuk artikel.

  2. uair01 zegt:

    Vergeet “Golden Brown” niet. Als ik het goed hoor is het refrein 3+3+3+4.

  3. uair01 zegt:

    En ook binnen 4 kun je het heel complex maken. Onlangs hebben wij met ons koor oude hollandse muziek gezongen. En het drinkliedje “Wij comen hier ghelopen” uit een ‘Duytsch Musyck boeck’ (Incerti) is een meesterwerkje van beheerste onregelmatigheid:

    En met de volgende mysterieuze tekst:

    Sinte Reynuut, die is ons pagie;
    ‘t scip is bereet,
    so elck wel weet;
    compt doet u pelgrimagie.

    Meezingen?
    http://www.alexanderkamerkoor.nl/?pagina=1

  4. uair01 zegt:

    O, en ook nog het verre oosten. In hun klassieke muziek kan het nog gekker:

    So the Hindustani Jhoomra tal has 14 beats, counted 3+4+3+4, which differs from Dhamar tal, also of 14 beats but counted 5+2+3+4.

  5. Ea zegt:

    Heb m eindelijk kunnen beluisteren, gaaf! Maar eeh beatles? Ik zie alleen the stranglers bij de comments staan…. Of dacht je aan Northern Song misschien?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s