Koniningedag ♕

Met het verdwijnen van Koninginnedag gaan we nog iets anders verliezen: de geregeldheid waarmee dat woord wordt verhaspeld tot Koniningedag.

Untitled4

Toen ik deze uitspraak (diep terug in de jaren ’80, hebben we het dan over) voor het eerst hoorde dacht ik dat de spreker grappig wilde zijn, maar inmiddels weet ik dat ze daarvoor te vaak voorkomt. Ali B. doet het, en Erwin O. als ik het me wel herinner, en met hen nog zo’n 83500 haspelaars.

nonininginenin

Ik heb er nooit echt studie van gemaakt in welke kringen het verschijnsel precies voorkomt (het Westen doet er geloof ik meer aan dan andere stukken Nederland, en sociale klasse lijkt niet direct een factor), maar fonetisch te verklaren is het prima. Namelijk vanwege als volgt.

Het heeft allemaal te maken met de curieuze klank ‘ng’. Wij spellen dat ding met twee letters, maar je hoeft ‘m maar uit te spreken om te horen dat het fonetisch slechts één klank is. (We hebben het nu niet over woorden als ingang en woongenot, waar je uiteraard wèl twee klanken hebt.) Fonetici schrijven hem daarom ook maar met één tekentje: ŋ.

koninninginenin

Die ŋ kan in het Nederlands op verschillende plekken in een woord voorkomen: aan het eind (waŋ, sproŋ, kreeftskeerkriŋ) of in het midden (wriŋen, loŋinhoud, en ook eŋkel en raŋcuneus – waar je de g weliswaar niet schrijft, maar wel degelijk een ŋ uitspreekt).

Maar een ŋ kan niet aan het begin van een woord of lettergreep staan. ŋappelsapŋayonaiseloopŋeusdécolleŋé. Mag niet. Ja, hèhè, denkt u misschien, zo’n klank krijgt een mensch den bek toch ook niet uit? Nou, meneer Nguyen uit Vietnam heeft er anders geen enkele moeite mee, evenmin als de sprekers van nog zo’n 145 andere talen.

konini

Maar goed, hier bij ons mag het dus niet. En dan bedoel ik niet het prescriptieve ‘mag’ van ‘Ohhh, jij schrijft ik wordt, dat mag niet!’ Dat is een spellingskwestie, vastgelegd volgens een min of meer willekeurige afspraak. Ik heb het over het descriptieve ‘mag’: een fenomeen dat de diepere programmatuur van een taal aangaat. Zoals dat je in het Nederlands niet ‘koekje het’ kunt zeggen (maar in andere talen juist wel, zoals Aramees). Of een ŋ aan het begin van een woord of lettergreep kunt gebruiken.

ko

En dat geeft gelazer met een woord als koningin. In de niet-verhaspelde uitspraak klinkt het namelijk heel erg alsof die laatste lettergreep met een ŋ begint: ko-ni-ŋin. Probeer het maar. En omdat dat verschijnsel nergens anders in het Nederlands ook maar in de verste voorkomt gaat er bij sommige sprekers een alarmvlaggetje omhoog: ‘Ho, dit kan niet de manier zijn om dit woord uit te spreken’. Waar ze in principe een punt hebben.

Dat moet dus opgelost. Er moet een uitspraak van koningin worden gevonden die wèl fonetisch klopt. Wat te doen?

Untitled

Nou, U kunt bijvoorbeeld zeggen: kieper die hele ŋ eruit en vervang hem door een g: ko-ni-gin. Klinkt u wel als oude adel, maar u schendt in ieder geval de fonetische parameters van het Nederlands niet.

De andere optie is: draai de ŋ en de n om: ko-ni-niŋ. Hups, de ŋ netjes naar het eind van de lettergreep waar hij hoort, net als bij koning, en een veilige, fonetisch volkomen acceptabele n aan het begin ervoor in de plaats.

En ziedaar onze kandidaat. Metathesis, heet dat omwisselen van klanken; hetzelfde verschijnsel als bij wepsGeldrop en bakkeljauw. Klinkt beter dan verhaspelen nietwaar?

koninngi

P.S. Wie mij een video- of audiofragment met de haspeluitspraak van koningin(nedag) kan linken zij geprezen in den hoge. Ik heb mij een bult lopen zoeken, maar tot dusver geen succes. Giel Beelen! Doet het geloof ik ook.

Update: In de tussentijd is hier (op 0:57) alvast nog een andere interessante uitspraakoptie: konigiŋedag:

konigingedag

Update 2: Deze jongeheer ligt er niet specifiek wakker van, verder:

DSCI0791b []    DSCI0793a []

Advertenties

Over Drabkikker

Dirk Bakker, geboren in de vorige eeuw, levend in de huidige.
Dit bericht werd geplaatst in Be- en verwonderingen, Snorri's Saga, Taal. Bookmark de permalink .

7 reacties op Koniningedag ♕

  1. Absent Martian zegt:

    wriŋ$en?

    • Drabkikker zegt:

      Goed zo, u let op! Inderdaad, ook bij wringen zou je denken dat er schending van het ŋ-verbod dreigt. Maar in de praktijk wordt dat blijkbaar niet als zodanig ervaren, kennelijk omdat de lettergreep die op de ŋ volgt hier, in tegenstelling tot bij koningin, onbeklemtoond is.

  2. Nynke zegt:

    Goh, dit was me nou nog nooit opgevallen! Konigin wèl, dat doet mijn moeder ook… Maar dit is wel leuk en interessant en ouderwetsch goed uitgelegd :)

  3. Pepijn zegt:

    In Noord-Brabant, Limburg én Vlaanderen is de uitspraak ko-ni-gin de normaalste. Met een stemhebbende g dus. Niks oude adel! Toen ik een half geleden naar de Randstad verhuisde heb ik de ‘standaarduitspraak’ moeten aanleren.

    • Drabkikker zegt:

      Ahh, dat is waar ja, daar heb ik in mijn Westnocentrisme overheen gekeken. Maar je kunt natuurlijk ook oude adel èn zuiderling zijn.

      Ik kwam trouwens ook nog een uitspraak tegen die haast naar koniɲin neigt, met een palataal dus: hier, bij ‘Rick1234’.

    • Nynke zegt:

      Een half wat geleden?
      In ieder geval verklaart dit wel de uitspraak van mijn Vlaamse moeder (die trouwens graag denkt dat ze afstamt van oude adel)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s