Eggcorns

Wat aborteert die hond van jou belabberd. Jaha, dat geeft een heel andere dementie aan de zaak hè. Vooral na die staande ovulatie. Zet de gladiator eens wat hoger. Loop jij nou dingen tegen mij te insemineren?

We kennen ze, de verzamelingen van dit soort grappige taaluitglijers. Malapropismen, noemen we deze specifieke categorie ook wel: een (vaak ‘moeilijk’ of ongangbaar) woord wordt onbedoeld (expres doen uitsluitend op eigen risico) vervangen door een ander woord dat er qua klank of vorm erg op lijkt, maar dat totaal iets anders betekent. Ja nee, da’s goed tegen verwijderde bloedvaten. Sorry, mijn bijbel kukelt steeds van de katheter. Jummie, appelcomplot!

Eggcorns

Eggcorn.jpg

Maar vandaag (of liever gezegd, al een tijdje) wil ik het eens hebben over een nét iets ander type scheve taalschaats die eigenlijk ook weer recht is, en die volgens mij het beste kan worden omschreven als een subcategorie van het malapropisme: de zogeheten eggcorn. Nee, het Nederlands heeft er vooralsnog geen term voor, maar het fenomeen bestaat hier net zo goed, al is mijn verzameling tot dusver karig, mogelijk omdat het Nederlands er vooralsnog geen term voor heeft.

Goedgevonden-geherinterpreteerd

Bij een eggcorn wordt, net als bij een malapropisme, een woord of uitdrukking vervangen door (een deel van) een andere die er sterk op lijkt, maar de essentiële specificatie zit hem erin dat die ‘foute’ versie op een andere manier eigenlijk weer helemaal ‘goed’ is. Het element a- in acorn wordt niet als betekenisvol herkend, de taalgebruiker slaat aan het herinterpreteren en komt met iets dat bijkans briljanter is gevonden dan het origineel: een eivormige (egg) maïskorrel (corn). So wrong it’s right.

En zo zijn er nog massa’s meer exemplaren in het Engels voorhanden. Old-timers’ diseaseEx-patriot. Matin’ name. Preying mantis. Mute point. En nog zo wat (al zitten daar m.i. ook best veel gewone malapropismen tussen).

Ouwe eggcorns: volksetymologie

En het Nederlands? Nou, het is maar waar je kijkt. De lijst (hij komt zo) is zoals gezegd wat aan de karige kant, maar dat geldt vooral voor anno nu. Het verleden van onze taal (zo niet van alle talen) barst uit zijn voegen van de eggcorns, alleen heten ze daar geen eggcorns maar volksetymologie. Mensen zijn evolutionair geprogrammeerd om koste wat kost betekenis in dingen te zien, ook waar die betekenis er helemaal niet is, en zo is het volstrekt begrijpelijk dat onze voorouders bij een raar (leen)woord dachten, ‘Hee, dat klinkt eigenlijk best wel als hangmat / scheurbuik / pakkie-an / sprokkelmaand / jakhals / kaapstander / pierewaaienkaaiman / nachtmerrie.’

kaapstander.gif

Nieuwe eggcorns: oproep

En we gaan er lustig mee door, met goedgevonden-herinterpreteren, getuige hier dan ten slotte de hedentendaagse lijst Nederlandse exemplaren, waar ik tot nog toe de volgende eggcorn-kandidaten voor heb kunnen nomineren:

  • pubertijd
  • lijndraad (voor leidraad)
  • van dat af aan (voor wat dat aangaat)
  • baxinelichtje (zit immers in een bakje)
  • Oma is aan het demonteren
  • magerine
  • en, vers geattesteerd: iets instant houden
  • (toevoegsel december 2016) laagdunkend

Ik vind ze niet allemaal even sterk of geschikt, maar schiften doen we later wel en als u nou meehelpt kan de verzameling vast uitgebreid. Want u voelt hem al wel weer aankomen: Weet u nog andere voorbeelden van Nederlandse eggcorns? Laat het weten! De twee karakteristieken waaraan ze voldoen zijn nog een keer:

  1. Er wordt onbedoeld een woord of uitdrukking (gedeeltelijk of geheel) vervangen door een andere die er erg op lijkt;
  2. De nieuwe constructie ‘klopt’ qua betekenis op een andere manier nog steeds, of zelfs beter. Komisch effect mag, maar is zeker geen vereiste.

En als u nou een héle goeie inzendt, hebben we daarmee misschien meteen een geschikte Nederlandse naam voor het verschijnsel (want ‘volksetymologie,’ mjeh).

Mij benieuwen!

Update: Uw inzendingen (dank!) betreffen thans:

  • lamptaarn. Waaat, echt? Ja, echt.
  • rontonde. Ach natuurlijk, die kende ik, dat zeggen mijn buren ook zo.
  • versnelding. Hmmm, vooruit, ik reken ‘m goed.
  • versnipperdag. Subtiel.
  • haarscherpbocht. Kijk, dat bedoel ik, mensen!
  • een wet van meten en persen. Maar natuurlijk, hoe had ik hem kunnen vergeten!
  • ijskimo. Geweldig, en mijns inziens een kandidaat voor de soortnaam!
  • verderkijker. Ook al zo eentje die ik allang kende maar pas nu besef dat hij erbij hoort!
  • aaifoon. Ha. Ik vraag me af of er mensen zijn die echt denken dat het woord zo in elkaar zit, maar ik vind ‘m in aanmerking komen.
  • bedrijfspoort voor patrijspoort. Ben er althans vrij zeker van dat de onderhavige bovenbuur het zo uitsprak.
  • onalfabeet. Ja hoor, zonder meer.

Over Drabkikker

Dirk Bakker, geboren in de vorige eeuw, levend in de huidige.
Dit bericht werd geplaatst in Be- en verwonderingen, Taal. Bookmark de permalink .

18 reacties op Eggcorns

  1. Henk Bakker zegt:

    Lamptaarn.
    Rontonde.
    Versnelding.

  2. Jan zegt:

    Versnipperdag

  3. Absent Martian zegt:

    Zojuist in het wild om mij heen gehoord: ‘Pas op, een haarscherpbocht!’

  4. Absent Martian zegt:

    ‘Het is geen wet van meten en persen.’

  5. Absent Martian zegt:

    En nog meer. Echt allemaal in mijn directe omgeving gehoord:

    ‘Hij was helemaal uit z’n vel geslagen’.
    ‘Daarvoor zijn we teveel door de wolf geverfd, natuurlijk.’
    ‘Enerzijds… tweeërzijds…’
    ‘Nou, dat heeft een haard gescheeld!’
    ‘Ze viel en bloc voor die filmster!’
    ‘Is dat voor mij? Dat vind ik heel gonorrheus van je!’
    ‘Tegenwoordig hebben ze allemaal technieken voor kunstzinnige inseminatie.’
    ‘Op Bali hebben ze die bekende ketjap-dans.’ (= Kecak-dans)
    ‘In Mekka bezoeken de moslims elk jaar die grote kebab-steen’ (Kaäba)
    ‘Hij denkt dat ie mij kan verwurmen.’
    ‘Toen ze eenmaal drie maanden bij elkaar waren, was de jus er gauw af.’
    ‘Heeft u misschien nog aanwijzigingen voor mijn werkstuk?’
    ‘Voordat het klaar is, is er heel wat water door de wijn gestroomd.’
    ‘Je kunt er nog bijzittafeltjes bij nemen.’
    ‘Bij verkoudheid moet je met bladeren van de apocalyptusplant stomen.’
    ‘Hij had het aan z’n prostaat en toen is ie naar de Euroloog gegaan.’
    ‘Ik kan wel een lipje van de ijsberg oplichten, hoor.’
    ‘Ja, dat is een IJskimo.’
    ‘Hoe zit het met de wattensterkte van deze lamp?’
    ‘Tegenwoordig moet je wel een bijna-dood-verklaring hebben voordat je aandacht op tv krijgt.’ (= bijna-dood-ervaring)

    • Drabkikker zegt:

      IJskimo! Mijns inziens hebben we hier een kandidaat voor de soortnaam!

      En de rest verdient optekening voor het nageslacht, geweldig. Zo’n taalvindingrijke directe omgeving heb ik nog nooit meegemaakt.

  6. anotthes zegt:

    Expresso
    Aaifoon

  7. Ollie zegt:

    Je kunt niet zomaar lid worden, je moet eerst voor een balustradecommisie verschijnen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s