Suba Tulu

Het Suba Tulu is een quasi-Afrikaanse pidgin vol leenwoorden uit het Frans, Engels, Nederlands en her en der wat Vioziaans. De taal is louter in het leven geroepen om de tekst te verschaffen voor het lied ‘Bungguru Mayayé’ van Suwati Bar Asini. Die tekst gaat als volgt:

 

Bungguru Mayayé

Refrein:

Bungguru mayayé
Bungguru mayayé
Bungguru mayayé
Bungguru mayayé

couplet 1:

Watayé bar asini-miyu
Mi ôhabi riyen gura
Dmanayé bor dmanda, rubu
Riyeman mi no doné riyen
Mi bleki, mi tabro, habayé fatusi
Bugu-miyu burburé, rubu
Keskesé labá bar busyi tanasi?
E kabila, bung kabila uyé

(Refrein)

couplet 2:

Sû mi ngura kabila bêki-bêki
Do aji, bugu-miyu yékema náy
Rubu way busyi-tanasu pijeda
Fatusi-miyu komé Dyogapa kosok
Suna goyé saki buláy mayési
Ey no komayé kugu hala guru
Rubu bijiyé sati bung kapu-Dyo
Ey mi no fuyu suwati bar asini

(Refrein)

Nieuw! Beluister Bungguru Mayayé:

Of download ‘m hier.

Grammatica

Het zelfstandig naamwoord

Het zelfstandig naamwoord kent geen aparte vorm voor bepaald of onbepaald: bugu kan ‘de buik’ of ‘een buik’ betekenen.

Om een zelfstandig naamwoord in het meervoud te zetten wordt de laatste lettergreep verdubbeld: kabila ‘cavia’ > kabilala ‘cavia’s’.

Het bijvoeglijk naamwoord

Het enige bijvoeglijk naamwoord in het lied (attributief althans) is bung ‘goed’, ‘lekker’. Zoals men kan zien wordt het voor het zelfstandig naamwoord geschreven, en soms zelfs eraan vast (zoals in bungguru).

Het werkwoord

Het hele werkwoord eindigt vrijwel altijd op -a. De vervoeging van de verleden tijd is dezelfde als die van de tegenwoordige, behalve dat er nog een prefix n- voor komt te staan. De vervoeging van wata ‘rijden’ is dan als volgt:

Tegenwoordige tijd: Verleden tijd:
watayé ik rijd nwatayé ik reed
waté hij / zij rijdt nwaté hij / zij reed
watayu wij rijden nwatayu wij reden
wataygu jullie rijden nwataygu jullie reden
watési zij rijden nwatési zij reden

Het deelwoord eindigt op -i: wati ‘rijdend’. Dit kan ook weer in de verleden tijd komen te staan: nwati ‘gereden hebbend’.

Van een werkwoord kan een zelfstandig naamwoord worden afgeleid door de -a te vervangen door -u: gura ‘eten’ > guru ‘voedsel’; tanasa ‘rennen’ > tanasu ‘dat wat rent’, ‘renner’, etc.

Het persoonlijk voornaamwoord

De persoonlijke voornaamwoorden (enkelvoud) zijn:

mi ik
yu jij
uyé hij / zij

Het bezittelijk voornaamwoord

Er is maar één bezittelijk voornaamwoord bekend: miyu ‘mijn’. Het wordt na het zelfstandig naamwoord geplaatst en met een streepje daarmee verbonden: bugu-miyu ‘mijn buik’.

Het betrekkelijk voornaamwoord

Het betrekkelijk voornaamwoord (‘dat’, ‘die’, ‘dewelke’ etc.) wordt als prefix aan het werkwoord geplakt. Het kent drie vormen, afhankelijk van de persoon (1e, 2e of 3e) van het antecedent:

1 ev. ô-
2 ev. u-
3 ev. mann. su-
3 ev. vr. la-

Bijvoorbeeld asini sukané ‘een ezel die springt’, mi ôwatayé ‘ik die rijd’, etc. Zonder antecedent kan het betrekkelijk voornaamwoord worden vertaald met ‘degene die’, ‘datgene wat’: sumayé ‘degene die liefheeft’.

Zinsbouw

Het Suba Tulu kent geen koppelwerkwoord ‘zijn’. Als men ‘ik ben groot’ wil zeggen dan wordt dat mi bigi (lett. ‘ik groot’). Wel is er een identificatorisch woordje e ‘het is’: e aji ‘het is een boom’.

Een veelvoorkomende zinsconstructie is ‘persoonlijk voornaamwoord + relativum + deelwoord’, bijvoorbeeld mi ôhabi. Letterlijk betekent dit ‘ik ben degene die heeft’, maar het kan gewoon vertaald worden met ‘ik heb’ (equivalent dus aan habayé):

verbale constructie deelwoordconstructie
ik heb habayé mi ôhabi
jij hebt yu uhabi
hij heeft habé uyé suhabi
zij heeft habé uyé lahabi

Woordenlijst

aji boom kapu-Dyo idee, ingeving
asé genoeg, nogal keskesé wat is dat?
asini ezel koma weten
bar op komi komen
bêki vuur kosok terug
bêki-bêki geroosterd kugu waar
bijiya krijgen labâ daar
bleki bleek maya houden van
bor om te mayési snel, gauw
bugu buik, maag mayu liefde
bulay erg, heel, zeer mi ik, mij
bung goed, lekker mobutu rollade
burbura borrelen náy rustig, stil
busyi bosje no niet
didi gonspijp no fuyu niet meer
dmana hand ophouden pijeda klein
dmanda vragen riyeman niemand
do onder riyen niets
dona geven rubu maar
Dyo God saki zakken
Dyogapa godverdomme sati plotseling
e het is na
ey en suna zon
fatusi honger tabro mager
goya gaan tanasa rennen
gura eten (ww) teli staart
guru eten (zn) tulu taal
haba hebben uyé hij, zij
hala halen wata (be)rijden
kabila cavia way? waarom?
kana springen way… omdat
kanguru springend voedsel yekéma (weer) even
kapu hoofd yu jij

2 reacties op Suba Tulu

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s