Eggcorns

Wat aborteert die hond van jou belabberd. Jaha, dat geeft een heel andere dementie aan de zaak hè. Vooral na die staande ovulatie. Zet de gladiator eens wat hoger. Loop jij nou dingen tegen mij te insemineren?

We kennen ze, de verzamelingen van dit soort grappige taaluitglijers. Malapropismen, noemen we deze specifieke categorie ook wel: een (vaak ‘moeilijk’ of ongangbaar) woord wordt onbedoeld (expres doen uitsluitend op eigen risico) vervangen door een ander woord dat er qua klank of vorm erg op lijkt, maar dat totaal iets anders betekent. Ja nee, da’s goed tegen verwijderde bloedvaten. Sorry, mijn bijbel kukelt steeds van de katheter. Jummie, appelcomplot!

Eggcorns

Eggcorn.jpg

Maar vandaag (of liever gezegd, al een tijdje) wil ik het eens hebben over een nét iets ander type scheve taalschaats die eigenlijk ook weer recht is, en die volgens mij het beste kan worden omschreven als een subcategorie van het malapropisme: de zogeheten eggcorn. Nee, het Nederlands heeft er vooralsnog geen term voor, maar het fenomeen bestaat hier net zo goed, al is mijn verzameling tot dusver karig, mogelijk omdat het Nederlands er vooralsnog geen term voor heeft.

Goedgevonden-geherinterpreteerd

Bij een eggcorn wordt, net als bij een malapropisme, een woord of uitdrukking vervangen door (een deel van) een andere die er sterk op lijkt, maar de essentiële specificatie zit hem erin dat die ‘foute’ versie op een andere manier eigenlijk weer helemaal ‘goed’ is. Het element a- in acorn wordt niet als betekenisvol herkend, de taalgebruiker slaat aan het herinterpreteren en komt met iets dat bijkans briljanter is gevonden dan het origineel: een eivormige (egg) maïskorrel (corn). So wrong it’s right.

En zo zijn er nog massa’s meer exemplaren in het Engels voorhanden. Old-timers’ diseaseEx-patriot. Matin’ name. Preying mantis. Mute point. En nog zo wat (al zitten daar m.i. ook best veel gewone malapropismen tussen).

Ouwe eggcorns: volksetymologie

En het Nederlands? Nou, het is maar waar je kijkt. De lijst (hij komt zo) is zoals gezegd wat aan de karige kant, maar dat geldt vooral voor anno nu. Het verleden van onze taal (zo niet van alle talen) barst uit zijn voegen van de eggcorns, alleen heten ze daar geen eggcorns maar volksetymologie. Mensen zijn evolutionair geprogrammeerd om koste wat kost betekenis in dingen te zien, ook waar die betekenis er helemaal niet is, en zo is het volstrekt begrijpelijk dat onze voorouders bij een raar (leen)woord dachten, ‘Hee, dat klinkt eigenlijk best wel als hangmat / scheurbuik / pakkie-an / sprokkelmaand / jakhals / kaapstander / pierewaaienkaaiman / nachtmerrie.’

kaapstander.gif

Nieuwe eggcorns: oproep

En we gaan er lustig mee door, met goedgevonden-herinterpreteren, getuige hier dan ten slotte de hedentendaagse lijst Nederlandse exemplaren, waar ik tot nog toe de volgende eggcorn-kandidaten voor heb kunnen nomineren:

  • pubertijd
  • lijndraad (voor leidraad)
  • van dat af aan (voor wat dat aangaat)
  • baxinelichtje (zit immers in een bakje)
  • Oma is aan het demonteren
  • magerine
  • en, vers geattesteerd: iets instant houden

Ik vind ze niet allemaal even sterk of geschikt, maar schiften doen we later wel en als u nou meehelpt kan de verzameling vast uitgebreid. Want u voelt hem al wel weer aankomen: Weet u nog andere voorbeelden van Nederlandse eggcorns? Laat het weten! De twee karakteristieken waaraan ze voldoen zijn nog een keer:

  1. Er wordt onbedoeld een woord of uitdrukking (gedeeltelijk of geheel) vervangen door een andere die er erg op lijkt;
  2. De nieuwe constructie ‘klopt’ qua betekenis op een andere manier nog steeds, of zelfs beter. Komisch effect mag, maar is zeker geen vereiste.

En als u nou een héle goeie inzendt, hebben we daarmee misschien meteen een geschikte Nederlandse naam voor het verschijnsel (want ‘volksetymologie,’ mjeh).

Mij benieuwen!

Update: Uw inzendingen (dank!) betreffen thans:

  • lamptaarn. Waaat, echt? Ja, echt.
  • rontonde. Ach natuurlijk, die kende ik, dat zeggen mijn buren ook zo.
  • versnelding. Hmmm, vooruit, ik reken ‘m goed.
  • versnipperdag. Subtiel.
  • haarscherpbocht. Kijk, dat bedoel ik, mensen!
  • een wet van meten en persen. Maar natuurlijk, hoe had ik hem kunnen vergeten!
  • ijskimo. Geweldig, en mijns inziens een kandidaat voor de soortnaam!
Geplaatst in Be- en verwonderingen, Taal | 12 reacties

Ambigu

Phahaha. Ik moest echt even drie keer lezen om te lezen dat hier niet wordt bedoeld wat ik dacht dat er bedoeld werd, nog daargelaten wat ik me daar in ’s hemelsnaam bij had moeten voorstellen:

Night relief

Ambigue formuleringen, we doen ze de hele dag en toch gaat de communicatie maar zelden mis. Van de week kwam ik ook al langs deze iets minder sterke maar toch leuke:

Horse back.png

En zojuist vroeg mijn baas me ‘Wanneer was jouw laatste werkdag ook weer?’, waarop ik me moest inhouden niet te antwoorden ‘Eh, gisteren?’

U nog leuke voorbeelden van multiïnterpretabele uitingen?* Zend ze in en verkrijg roem en lauweren!

* Addendo: Liefst per ongeluk en in het wild aangetroffen, anders voorzie ik ernstig gaaikematische toestanden.

Geplaatst in Haha, Taal | 11 reacties

Borát: artikel in de VPRO-gids

Update 8-5: Ik hou de programmering niet bij, dat merkt u wel, want met dank aan reagerisant DirkJan verneem ik dat er vanavond van 9 tot 10 een Radio Doc aan Borát wordt gewijd in de vorm van een geheel nieuwe aflevering en aansluitend documentairetje. Stemt allen uw luisterkringspier af op NPO 1!

En via daarlangs zie ik vervolgens ook dat Rik Zaal daags na plaatsing van ondergelegen blogpost werd geïnterviewd door Frits Spits in diens Taalstaat, en weeks ervoor door Botte Jellema in Nooit Meer Slapen.

Sub-update na tienen: En hier dan Borát nr. 252! Hij’s leuk:

UK44HS1_zpsbb37c2dd

De UK-44 (voorheen WL5 “Grietje”)

🐙

Er verschijnt – het werd potjandrie eens tijd – een boek met cd met hoogtepunten van Borát! En daar dan weer een artikel (pdf) over (webversie hier, met dank aan commenteerder Karel) in de VPRO-gids met aan het woord makers Rik Zaal, Michiel Romeyn, Jet van Boxtel, Marjan Luif en Herman Koch (vlnr). Dank aan de vader voor het doorsturen!

10 Borat-team.jpg

(En dat stukje van met oma in de trein kende u natuurlijk al van hier.)

Geplaatst in Be- en verwonderingen, Borát, Geluid, Haha, Taal | 7 reacties

Ja nee ik leef nog hoor maar het is druk

Ik ga ophouden met elke zwaar overtijdige post te beginnen met Ja nee ik leef nog hoor maar het is druk, maar het is druk, maar ik leef nog hoor. Dingen waar ik het behalve het druk hebben druk mee heb zijn onder meer:

Snorrigami.jpg

Paastafel 3d.png

Poes 3d.png

Frankenbal_klein.png

  • Naar aanleiding daarvan dan weer The Witness spelen (kneitermooi gemaakt en intrigerend maar op de een of andere manier niet specifiek bekoorlijk):

  • Een (toon)taal bouwen die met gesloten mond wordt uitgesproken:

n’f h’n’f n ‘hn dn ‘n’f f’n ‘n: ‘n’ n ‘tn ‘nf n ‘tn ”n’f. n’f h’n’f n ‘hn dn ‘vn’. n’f h’n’f n ”nf n’ ‘tn f’nf f’nf vn. n’f h’n’f n ‘tn ”n’f n’ ”n tn’ ‘n’. n’f h’n’f n ”nf n’ ‘tn f’nf dn’f tn’ n’ ‘tn f’nf ”n’f tn’. n’f h’n’f n ”n ”n’f f’n ‘n: ‘n’ n n’f tn’ f’nf fhn’.

  • Zweeds (bij)leren naar aanleiding van de aanschaf van een tweedehands Pippi Långstrump:

Kahneman.jpg

Goed. Ga ik nu weer verder met het druk hebben! Ladorr.

Geplaatst in Allerlei, Be- en verwonderingen, Computer, Eigen baksels, Foto's, Geschiedenis, Puzzels en spelletjes, Taal, Verzamelpost, Video | 12 reacties

Teletekstsonnet vindt gretig aftrek

Herinnert u zich dit nog uit 2010? Dat ik schreef over die verkwikkende kwurk van bij de Vlaamse Teletekst dat ze elke regel uit exact evenveel tekens opbouwen om geen enkele andere reden dan dat dat leuk is? En dat mijn trouwe blogvolger Absent Martian daar toen een schep bovenop deed in de vorm van een compleet sonnet dat aan diezelfde voorwaarde voldoet?

Welnu, dat sonnet heeft niet stilgezeten in de tussentijd. Allereerst ontdekte Absent Martian enige tijd geleden tot ons beider prettige verbazing dat Parool-columnist Bob Frommé er in 2012(!) een lovend stukje (pdf) aan had gewijd. En sinds deze week is het sonnet (in licht aangepaste vorm) nu ook te vinden op de portaalpagina van de Leidse opleidingen Nederlandologie.

En terecht, want een dergelijk staaltje vormkunst verdient digitalere bekendheid – wat zeg ik: navolging! Probeert u gerust eens uit of u ook zoiets vaardigs lukt en laat uw inzendingen achter in de commentaren; wie weet zetten we wel een trend!

Ter inspiratie en vermaak hier dan dus ook nogmaals het vermaarde Teletekstsonnet, vanzelfsprekend zoals het een waardig typofiel betaamt in passende layout:

Teletekstsonnet.jpg

En dan mag dit ook best meteen aan een grotere klok: Absent Martian (die in het dagelijks leven onder het ludieke anagram ‘Martin Baasten’ gaat) dicht ook nog eens bepaald geen misbakken potje Latijn.

Geplaatst in Aantrefsel, Be- en verwonderingen, Computer, Gastwerk, Kunst & nijverheid, Puzzels en spelletjes, Taal, Typografie | 8 reacties

Gorogoa

scr_grid2_400

Om nog even in de sfeer van puike computerspellen te blijven: wat ik nou toch weer voor moois tegenkom. Het verkeert nog in ontwikkeling maar heeft zelfs voor zijn demo (download ’m hier voor Mac/PC) al prijzen in de wacht gesleept en terecht, want oi, hoe verzinnen ze het toch weer. Of hij, moet ik zeggen, want het is een éénmansproject. Gorogoa heet het, een puzzel/adventure-spel, maar dan met een magisch-realistische twist en totaal uniek qua concept.

De bedoeling is namelijk dat je panelen over elkaar heen schuift, die elk een stukje van het verhaal vertellen en die door middel van onverwachte doorkijkjes en aansluitingen met elkaar kunnen worden gecombineerd (verkeersbord met poort erop wordt echte poort, appel wordt groen door middel van drakenoog, etc.), om zo stap voor stap de hoofdpersoon verder op weg te helpen in zijn avontuur.

Makkelijk is dit allesbehalve, af en toe zelfs op het frustrerende af, maar dat wordt meer dan goed gemaakt door de vindingrijkheid van het idee en de pracht van de (enigszins aan de Codex Seraphinianus doende denkende) handgetekende stijl. Lof en peren, lauweren en schorseneren!

scr_grid1_400

Ergens in de tweede helft van dit jaar moet het complete spel verschijnen. In de tussentijd is hier bijvoorbeeld een interview met de maker Jason Roberts, hier diens blog over hoe hij te werk gaat, en hier vervreemdende denkspelletjes die hij heeft gemaakt voor om de tijd mee te beiden. Ik mag ’m nu al, die gast.

(Oh, en Samorost 3 heeft inmiddels zijn officiële verschijningsdatum op 24 maart aanstaande staan. Komt dat kopen!)

Geplaatst in Aantrefsel, Be- en verwonderingen, Computer, Puzzels en spelletjes, Video | Een reactie plaatsen

Blork

Een ouwetje, dat al sinds dag 1 op Drabkikker staat en zelfs toen al vijf jaar oud was, maar nog altijd uitleg vierg. Blork dus, een schriftsysteem dat kan worden beschouwd als mijn eerste dabbelarij in het principe ‘waarom zou het praktisch zijn als het concept cool is?’ Waarvan akte met verve. Lees alles erover hier!

Rioolwaterzuiveringsinstallatie

Mocht het u trouwens bekoren om een tof minimalistisch computerspel met grofweg vergelijkbare (lees: schaamteloos van mij gejat, puur omdat ik even twaalf jaar nodig had om mijn idee online te zetten) visualia te spelen: Mini Metro:

Geplaatst in Eigen baksels, Puzzels en spelletjes, Schrift, Video | Een reactie plaatsen